Naar de navigatie

Daglichttoetreding

Boerderijen bestaan vaak uit grote, open ruimtes met geheel of grotendeels gesloten gevels en dakvlakken. Voor een nieuwe functie is vaak extra daglicht noodzakelijk. Toch zijn niet altijd extra gevelopeningen nodig: bestaande gevelopeningen laten meer licht toe dan vaak wordt gedacht en dragen bovendien bij aan het karakteristieke beeld van de boerderij. Voor een goede daglichttoetreding is in ieder geval minder 'glas' nodig dan algemeen wordt gedacht. Zelfs 0,5 m2 glasoppervlak levert in de praktijk al veel licht op. Door het raamkozijn aan de binnenzijde af te schuinen, wordt de lichtopbrengst bovendien aanzienlijk vergroot. Licht via het dak levert in de regel twee keer zoveel licht op als hetzelfde raam in de gevel. Een opening of lichtstraat die dichtbij de nok wordt gesitueerd zorgt ervoor dat het daglicht diep de ruimte binnendringt.

Aandachtspunt gevelopeningen
De gevel hoeft soms niet te worden aangepast. In de praktijk zijn fraaie voorbeelden gerealiseerd waarbij bestaande deeldeuren en staldeuren zijn gehandhaafd en gecombineerd met terugliggend geplaatste kozijnen met (grote) glaspartijen achter de bestaande gevelopeningen. Deze oplossing heeft als belangrijk voordeel dat het karakteristieke gevelbeeld behouden blijft, en daglicht en uitzicht niet gehinderd worden. In combinatie met bestaande - en soms nieuw aangebrachte - luiken levert dat bovendien een zeer goede isolatiewaarde op. Als de nieuwe kozijnen verder in het gebouw geplaatst worden, ontstaat er een voorportaal of gang.

In een aantal projecten laat men daglicht via een zogenaamd 'Twents balkon' toetreden. Die oplossing bestaat uit een tweede (tevens 'thermische') schil achter de monumentale gevel te plaatsen waardoor daglicht op de bovenverdieping toetreedt via het balkon.

In houten gevels is het een minder grote ingreep om daglichttoetreding te maken. Het is vaak mogelijk enkele houten delen te verwijderen en er glas achter te zetten. Een bijzondere oplossing die in de praktijk is ontwikkeld is de lamellenoplossing (zie Vlaamse schuur hieronder). Deze oplossing is echter niet bij alle gebouwen aan te bevelen, omdat er aan behoud van materiaal ook cultuurhistorische waarden worden toegekend. Bij een boerderij in Laren (NH) is er gekozen om alleen de achtergevel met lamellen uit te rusten.

Vlaamse Schuur
Bij de herbestemming van de Vlaamse Schuur in Bavel tot kantoorgebouw heeft architect Arend Groenewegen de hele bestaande gevel vernieuwd waarbij de planken als lamellen zijn aangebracht voor een nieuwe gevel die dient als thermische (isolerende) schil. Daardoor wordt binnen licht en ruimtelijkheid gebracht en blijft de karakteristieke geslotenheid van een Vlaamse schuur met lage, donkere gevel en groot rieten dak herkenbaar.

Aandachtspunten daglichttoetreding via dak
Boerderijen en bijgebouwen bestaan per definitie uit veel dak. Als de open ruimte sterk wordt verhokt, ontstaat automatisch de wens om licht op zolder te krijgen. Het is belangrijk de hoofdvorm van het dak te behouden en dat betekent geen dakkapellen aanbrengen. Die zijn uit den boze en veel dakramen kunnen eveneens afbreuk doen aan het monumentale karakter. Nieuwe dakdoorbraken moeten bij voorkeur aan de minst zichtbare kant van het pand worden geplaatst en zodanig dat dakramen tussen de dakspanten en sporen vallen, om zo min mogelijk schade aan te brengen aan de constructie.

Dakvensters hebben de voorkeur, omdat deze in het dakvlak kunnen worden geplaatst. Om de geslotenheid van de kap zoveel mogelijk te waarborgen, is het noodzaak zo min mogelijk dakvensters te plaatsen. Dat betekent slechts op plaatsen waar daglicht echt noodzakelijk is. Een fraaie oplossing uit de praktijk is een lichtstraat die de ruimtelijkheid versterkt.

Het Bouwbesluit over daglichttoetreding voor woningen
Het Bouwbesluit stelt eisen aan de hoeveelheid daglichttoetreding voor bepaalde ruimtes. Voor zogenaamde verblijfruimtes (ruimtes waarin 'verbleven' wordt, zoals woon- en slaapkamers) is de eis dat er minimaal een halve vierkante meter gevelopening is waardoor daglicht kan toetreden. Het daglicht mag ook van boven komen, het is dus geen eis dat er een raam in de gevel aanwezig is. Niet-verblijfruimtes zoals een keuken en badkamer mogen ook in besloten ruimtes zonder direct daglicht gesitueerd worden. Dit zijn de ondergrenzen die voortkomen uit de eisen voor bestaande bouw (eigenlijk: gebouwen). Daarnaast bestaat er ook een verbouwartikel waarin wordt verwezen naar het van rechtens verkregen niveau. Dat mag vrij vertaald worden als de situatie zoals die nu is. Let op: het verbouwartikel betekent ook dat de bestaande daglichttoetreding niet verslechterd mag worden.