Naar de navigatie

Dilemma: Voor wat, hoort wat…?

Wie als burger het initiatief neemt tot (tijdelijke) herbestemming van een gebouw(complex), moet over veel tijd, energie en uithoudingsvermogen beschikken. Maar hoe verstandig is het eigenlijk om je energie en deskundigheid gratis weg te geven? Of kun je als je als burger verantwoordelijkheid neemt en dingen ontwikkelt voor de gemeenschap of de buurt, ook een beroep doen op gemeenschapsmiddelen, die tenslotte via de belasting ook van ons burgers zijn? Wat zijn je rechten, wat kun je verlangen van bestuurders? En hoeveel rek zit er in een burgerinitiatief als dit afhankelijk is van de persoonlijke inzet en betrokkenheid van mensen die geen beloning krijgen anders dan grote dank en veel voldoening?

Engelse 'trust' als voorbeeld
Geregeld wordt als navolgenswaardig voorbeeld gekeken naar de Engelse 'trust' of gemeenschapsonderneming. Een van de kenmerken daarvan is, dat een trust iets bezit, meestal een pand of een complex. Dat eigendom is nogal eens in het begin van de Trust verworven door sociale actie van burgers die zich keerden tegen sloopplannen of leegstand. De focus van een trust richt zich op de wijkeconomie en een dergelijk vermogen geeft de Trust een fundament om economisch te handelen. Volgens Jos van der Lans durven wij dat in Nederland niet. 'Een leegstaand gebouw echt aan burgers overdragen - daar moet wel een corporatie tussen zitten of iets anders officieels en betrouwbaars. Wij dichten burgers dus macht toe, maar geven ze liever geen vermogen' (Jos van der Lans, Toevertrouwen-aan-burgers. UK, TSS - Tijdschrift voor sociale vraagstukken, juni 2011). Als burgers aankloppen bij een gemeente of andere eigenaar met het verzoek een oud gebouw dat zijn (maatschappelijke) functie heeft verloren te mogen beheren of kopen, speelt vaak het probleem van overgewaardeerde boekwaarden. Eigenaren moeten durven afboeken, moeten burgers (binnen een aantal randvoorwaarden) durven vertrouwen en de ruimte durven geven.

Zeven projecten
Speciaal voor dit dossier over burgerinitiatieven zijn zeven uiteenlopende voorbeelden beschreven van herbestemmingsprojecten door gedreven particulieren. Bij al deze projecten staan burgers en/of ondernemers centraal die hun oog lieten vallen op een leegstaand, monumentaal of karakteristiek gebouw en zich daar druk om maakten. Als inspirerende voorbeelden van lef, creativiteit en doorzettingsvermogen. Het gaat om de volgende projecten: