Naar de navigatie

Rollen van burgers

De overheid die van de wieg tot het graf voor haar burgers zorgt, behoort langzamerhand tot het verleden. Burgers worden aangemoedigd zelf veel meer de regie over hun eigen leven en hun leefomgeving in eigen handen te nemen. Het is niet meer de overheid die het allemaal bedenkt, financiert, aan de man brengt en uitvoert. Weliswaar is deze omslag van overheidszijde mede ingegeven door de financiële onhoudbaarheid van de verzorgingsstaat, feit is wel dat burgers steeds vaker zelf initiatieven opstarten om hun eigen leefomgeving te verbeteren. ‘Bevlogen individuen met ondernemingskracht nemen de rol van initiator of producent op zich. […] Deze initiatieven van onderop zijn uitzonderlijk sterk in het maken van horizontale verbindingen en staan naast – en soms tegenover – het klassieke grootschalige, top-down georganiseerde aanbod. Als je erop let zie je ze overal: in de energie (Grunninger Power), de zorg (Buurtzorg), verzekeringen (het Broodfonds), landbouw (uit je eigen stad), enzovoort.’ (S. Gelinck en F. Strolenberg, Herbestemmen en de nieuwe realiteit).

Trend van herbestemmende burgers
Deze trend van ondernemende individuen zie je ook bij de herbestemming van gebouwen en complexen. De initiatieven ontstaan vaak uit betrokkenheid bij een gebouw en bij de geschiedenis van een plek. En waar de rol van burgers tot voor kort vooral bestond uit het protesteren tegen de sloop van in hun ogen waardevolle gebouwen (zie De Wagenwerkplaats) of tegen plannen voor herontwikkeling die in hun ogen niet passen bij de omgeving of bij de geschiedenis van het complex (zie Tramremise Amsterdam-West), kiezen ondernemende burgers (particulier of in kleinere verbanden) er steeds vaker voor zelf aan de slag te gaan. Wie zijn deze initiatiefnemers? Het gaat om burgers en ondernemers die zelf de verantwoordelijkheid nemen en risico durven lopen. ‘Idioten’ die er voor durven gaan omdat ze begaan zijn met een leegstaande oude school in hun wijk, met een monumentaal woonhuis of een oud industrieel complex waar generaties buurtbewoners hebben gewerkt. Veel van deze leeggekomen gebouwen en complexen zijn beeldbepalend of zelfs monumentaal, maar belangrijker is wellicht dat ze vaak nog prima bruikbaar zijn. Sloop en nieuwbouw is niet de meest duurzame oplossing en ook niet altijd de goedkoopste.

Maar hoe pak je als burger zo’n herbestemming aan? Hoe begin je, welke kennis en kwaliteiten heb je nodig? Waar loop je tegenaan? En wat is de rol van de overheid? Is de overheid al toe aan het loslaten van de teugels en ook bereid bottom-up initiatieven te ondersteunen en vertrouwen te geven?