Naar de navigatie

Krimp: feiten en aanpakstrategieën (algemeen)

Hoewel krimp een fenomeen van altijd is geweest (zie 'Lessen uit het verleden'), heeft Nederland sinds de industriële revolutie en mede door immigratie alleen maar demografische groei gekend. Demografische cijfers laten echter al heel lang zien dat de Nederlandse bevolking vanaf ongeveer 2040 in zijn geheel structureel zal afnemen. Deze ontwikkeling is al een aantal jaren lokaal of regionaal gaande, vaak in combinatie met een negatief migratiesaldo, en zal zich blijven verspreiden.

Toch is het algemene bewustwordingsproces pas in 2009 begonnen. Zo heeft het toen ontstaan Nationaal Netwerk Bevolkingsdaling drie topkrimpregio's (Eemsdelta/Oost-Groningen, Parkstad Limburg/Zuid-Limburg en Zeeuws-Vlaanderen) geïdentificeerd waar krimp al een voelbare realiteit is. Ook identificeerde dit netwerk tien anticipeerregio's (waaronder de Achterhoek en het Groene Hart) die heel snel met krimp te maken zullen hebben. Deze regio's staan nu al voor de uitdaging om nieuwe ontwikkelstrategieën te vinden om hun vitaliteit te behouden. Hierin zijn ze daarom pioniers waarvan veel te leren valt.

Vicieuze cirkel
Door krimp ontstaat een vicieuze cirkel. De afname van het aantal geboortes, het gebrek aan voldoende werkgelegenheid, urbanisatie en eventueel de opkomst van concurrerende regio’s zijn factoren die elkaar vaak versterken en voor verdergaande demografische krimp, ontgroening en vergrijzing zorgen. De gevolgen kunnen groot zijn voor de vastgoedmarkt, de arbeidsmarkt, de kwaliteit van de voorzieningen, de leefbaarheid en de aantrekkelijkheid van het gebied voor (potentiële) bewoners.

De vier B's van krimpbeleid
Gert-Jan Hospers behandelt in zijn boek Krimp! wat hij de vier B's van krimpbeleid noemt: bagatelliseren, bestrijden, begeleiden en benutten. Deze volgen ongeveer de evolutie van het bewustwordingproces van krimp. De eerste neiging is om krimp te negeren, omdat het nog kleinschalig is of omdat het politiek gezien een te negatief onderwerp is om naar voren te brengen.

De volgende stap is krimp erkennen en willen bestrijden. Dan wordt het beleid op groei gericht en wordt er in nieuwbouwprojecten en branding geïnvesteerd. Dit blijkt echter geen duurzame oplossing in het kader van bevolkingsdaling, want groei op de ene plaats betekent krimp elders ('waterbedeffect'). Daarom concludeert Hospers dat begeleiden de beste optie is, in regionale samenwerking. Wij moeten krimp accepteren en een omslag in ons denken bewerkstelligen: van groei naar krimp. Dan kan een passend krimpbeleid worden ontwikkeld en toegepast. Hierbij is te denken aan het bevorderen van regionale i.p.v. lokale voorzieningen, samenvoeging of sloop van woningen, etc. Daarbij kan krimp ook worden benut, want het kan ook voordelen hebben, zoals een goedkopere woningmarkt (zo vindt tegenwoordig een intocht plaats van jongeren uit Gent in Zeeuws Vlaanderen).

Maatwerk
De eerste voorwaarde om tot een juiste aanpak van krimp (en erfgoed) te komen, is om deze goed te analyseren en te begrijpen. Krimp kan het gevolg zijn van pure bevolkingsdaling, maar ook van migratie vanwege bijvoorbeeld economische redenen. De samenstelling van de bevolking heeft ook invloed op het succes van een aanpakstrategie: is er sprake van ontgroening, vergrijzing en/of verkleuring? Ten slotte moet er rekening worden gehouden met het tempo waarop deze ontwikkelingen plaatsvinden: hebben wij het over urgente of anticiperende te nemen maatregelen? Afhankelijk van de vorm van krimp waarmee een gemeente of regio te maken heeft, kan de aanpak sterk verschillen. Ondanks het feit dat begeleiden als dé strategie wordt beschouwd, vraagt elke situatie om een andere aanpak. Is er sprake van een andere vorm van krimp dan als gevolg van bevolkingsdaling, dan zou een op groei gerichte strategie toch een optie kunnen zijn.

Over krimp is en wordt veel geschreven. Op de website 'Van meer naar beter' van het Kennisplatform Demografische Transitie staat een goed gevulde digitale bibliotheek.

BijlageGrootte
Krimpen met kwaliteit - Interbestuurlijk actieplan bevolkingsdaling (Rijk, VNG, IPO - 2009).pdf2.79 MB
De nieuwe groei heet krimp - Een perspectief voor Parkstad Limburg (Nicis, 2009).pdf5.28 MB
Kansen voor een krimpend platteland (RLG, 2009).pdf1.51 MB
Krimpen met beleid - tussen afwachten en afbreken (Hospers, 2011).pdf209.12 KB
Noorderbreedte dossier Krimp.pdf1.84 MB
Ondernemend met krimp - Handreiking economische bedrijvigheid bij bevolkingsdaling (MinEZ, 2010).pdf5.59 MB
Ruimte maken voor krimp - Ontwerpen voor minder mensen (BNA, 2009).pdf1.98 MB
Van bestrijden naar begeleiden - demografische krimp in Nederland (PBL, 2010).pdf5.08 MB