Naar de navigatie

Meerwaarde van erfgoed en krimpstrategieën

Het begeleiden van krimp en de zorg voor cultureel erfgoed hebben veel met elkaar van doen. Beide hebben te maken met leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit. Stuurloze krimpgebieden lopen het risico van een vicieuze cirkel van verval-wegtrekken van bewoners-nog meer verval-etc. Cultureel erfgoed geeft een gevoel van continuïteit en saamhorigheid en draagt bij aan een aangename leefomgeving.

Krachtige motor
Het erfgoed is van belang voor het aantrekken van toeristen, renteniers en stedelingen die een buitenhuis zoeken. Daarnaast blijken monumenten geliefd te zijn bij de creatieve industrie, hoger opgeleiden en ZZP'ers. Uit onderzoek blijkt dat vastgoed in de omgeving van een monument meer waard is. En last but not least, 'wie wat bewaart, heeft wat'. Bijvoorbeeld een mijnstad als Heerlen heeft achteraf gezien het verleden en daarmee kansen te snel opgeruimd. Cultureel erfgoed heeft meer dan eens bewezen een krachtige motor voor ontwikkeling te kunnen zijn. Zoals het industrieel erfgoed van Philips in Eindhoven of van Stork in Hengelo en bijvoorbeeld de oude forten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

Behoud door ontwikkeling
Naast het beschermen van erfgoed kan dus ook gekeken worden naar de betekenis van erfgoed voor de krimpregio's. Om die kansen te benutten moet erfgoed een plek krijgen binnen het krimpbeleid. In Nederland kan deze stap eenvoudig worden gezet omdat de monumentenzorg al sinds jaren is ingebed in het ruimtelijk beleid. Eind vorige eeuw werd het adagium 'behoud door ontwikkeling' gemeengoed in de monumentenzorg. Dit adagium houdt in dat economische en ruimtelijke ontwikkelingen een nieuw bestaansrecht kunnen geven aan historische landschappen en gebouwen. Met MoMo, de Modernisering Monumentenzorg, kreeg het erfgoed een plek in bestemmingsplannen. Ook het instrument van de beschermde stads- en dorpsgezichten richt zich op het begeleiden van ruimtelijke veranderingen. De erfgoed- en krimpstrategieën komen dus vaak overeen.

VER
In het kader van de Visie Erfgoed en Ruimte van het Rijk (VER) is onlangs een staalkaart opgesteld met mogelijke strategieën voor de omgang met erfgoed in krimpgebieden. In de VER worden belangrijke thema's benoemd op het snijvlak van erfgoed en ruimte. Ook de herbestemming van monumenten in krimpgebieden staat erin. Daarom wordt op dit moment rond de visie een brede en onorthodoxe discussie gevoerd over nieuwe strategieën in de omgang met erfgoed. Als het er om gaat aan te sluiten bij het krimpbeleid, komen onder meer de volgende thema’s aan de orde: