Naar de navigatie

Praktijk herbestemmen

Veel historische boerderijen verliezen mettertijd hun bedrijfseconomische functie. Als de boerderij een andere functie krijgt - bijvoorbeeld als woning, winkel of kantoor - stelt dat nieuwe eisen en wensen aan het gebouw ten aanzien van gebruik, veiligheid, of comfort. De eisen waaraan minimaal voldaan moet worden, staan in het Bouwbesluit. Sinds 2012 zijn die eisen bij herbestemmen eenvoudiger geworden. In dit artikel gaan we in op een aantal vraagstukken die we vaak tegenkomen bij de herbestemming van een boerderij. We volgen daarbij de spelregels van het Bouwbesluit. Maar we laten ook de creatieve oplossingen zien die in de praktijk op historische boerderijen zijn gericht. Want bij historische boerderijen gaat het ook om behoud van historische kwaliteiten.

Historische boerderijen zijn vaak te klein en niet praktisch ingedeeld voor een andere bestemming. Ze bestaan meestal uit een hoofdgebouw met een woondeel en een bedrijfsdeel. Beide delen zijn van de buitenzijde herkenbaar aan de vorm, gevelindelingen en soms ook het kleurgebruik. Wonen, werken, het stallen van vee en opslaan van de oogst gebeurde meestal onder één dak. De boerderij is in zijn opzet, indeling en bouwmaterialen precies afgestemd op de agrarische functie. Een andere functie vraagt dan ook bijna per definitie om aanpassingen.

Typische aandachtspunten bij het herbestemmen van boerderijen zijn om te beginnen de lage plafonds en deuren. De wens om de gevels te isoleren is een goede tweede. Meer ramen voor meer daglicht is een derde. Deze wensen verhouden zich soms lastig tot de wens om karakteristieke onderdelen van interieur of dakconstructie zichtbaar te houden. Dat geldt ook voor de bijgebouwen. Een bakhuis, hooiberg, schuur of hok voor de dieren heeft vaak zelf ook cultuurhistorische waarde. De schuren zijn vaak grote, ongedeelde ruimtes gedragen door ingenieuze houtconstructies. De gevels en dakvlakken zijn vaak gesloten of alleen voorzien van functionele openingen. Een nieuwe functie realiseren in zo’n schuur vraagt om passende ingrepen om comfort en daglichttoetreding te verbeteren en de karakteristiek van het gebouw – de open ruimte - en de vaak bijzondere constructie in het zicht te houden. Wat betreft de veiligheid kan de constructieve sterkte van de historische constructie om aandacht vragen.

Bij de herbestemming van boerderijen speelt dus een aantal veel voorkomende ontwerpopgaven. In de brochure 'Een toekomst voor boerderijen' staan voorbeelden van gerealiseerde ontwerpen. Dit dossier belicht de volgende specifieke opgaven: