Naar de navigatie

Gerardus Majellakerk, Amsterdam

Herbestemming heeft de toekomst. Deze uitspraak is volledig van toepassing op de Gerardus Majellakerk. Na de verbouwing en herbestemming van 1992 krijgt in 2011/2012 de Gerardus Majellakerk in Amsterdam Oost opnieuw een andere bestemming. Het Nederlands Philharmonisch Orkest (NedPho) neemt de plaats in van Aletta (voormalig IIAV).

Opgave

Omdat de Indische buurt niet erg in trek meer is bij welgestelde bewoners, hebben de parochianen al vanaf de jaren dertig problemen om het immense gebouw te onderhouden. Door de ontkerking in de jaren zestig en de veranderde bevolkingssamenstelling als gevolg van de stadsvernieuwing, kan de kerk uiteindelijk niet meer opengehouden worden.

Op 20 september 1992 wordt de laatste dienst gehouden. Een maand later wordt AMF (Amsterdams Monumenten Fonds, later opgegaan in Stadsherstel) eigenaar van de kerk. Andre van Stigt (medeoprichter van het AMF) wordt gevraagd een ontwerp te maken zoals hij jaren eerder voor de Vondel- en de Posthoornkerk gedaan had. Een plan, waarbij de open ruimte in het middengedeelte wordt benut voor een publieke functie en de zijbeuken voor kantoor en kleine conferentieruimtes.

De Majellakerk stond in 1992 op de nominatie voor sloop. Uitgangspunt in 1992: behoud van de centrale koepel en een publieksfunctie voor het gebouw was de inzet van het plan. Door het gebruik als bibliotheekruimte van het IIAV (Internationaal Instituut en Archief voor de Vrouwenbeweging) lukte het een functie te vinden die bij de vorm paste. De opgave in 2011: de Majellakerk geschikt maken als oefenruimte voor het NedPHo zodat het gebouw weer echt tot een publiekstrekker in de buurt kan ontwikkelen.

Aanpak

In 1992: Met support van de buurtbewoners en stadsdeel Zeeburg is eerst een haalbaarheidsonderzoek gedaan. Van Stigt zorgde voor een plan tot herbestemming met een rendabele exploitatie. Het AMF faciliteerde de exploitatie en zorgde voor het beheer. Van Stigt wilde in de kerk de indeling zo flexibel mogelijk maken ook met het oog op de toekomst en eventuele nieuwe huurders.  

In 2011: Stadsherstel, de architect Kees Spanjers van het bureau Zaanen en Spanjers Architecten voor het interieur, Peutz voor de akoestiek en bureau Van Stigt maken de kerk geschikt voor het Nederlands Philharmonisch Orkest en voor NedPhO Go. Dat laatste is een initiatief van het orkest om klassieke muziek toegankelijk te maken voor groepen mensen (o.a. schoolkinderen) die normaal gesproken niet snel in een concertzaal zullen komen.

Ontwerp

1992: De aanwezige ruimte en het licht in de oorspronkelijke kerk zijn zo goed mogelijk gehandhaafd. De ruimten rond de koepel hebben een aantal 'insteek'-vloeren gekregen. Glaswanden laten de kantoorruimten in de koepelruimte kijken en zorgen voor daglicht van twee kanten. In de buitengevels zijn bovendien nieuwe gevelopeningen gemaakt voor extra licht in de kerk. Om meer licht in de kantoorruimtes te krijgen zijn dakkapellen 'lichthappers' gemaakt. In de koepelruimte is een speciaal ontworpen 'tafel' gemaakt die zorgt voor dubbel gebruik in de ruimte. Op de tafel is plaats voor archiefkasten voor de bibliotheek en het grondvlak van de 'tafel' is afgeleid van de grondvorm – de ongelijkzijdige achthoek – van de koepel. Vanaf de tafel is de koepel in z'n totaliteit zichtbaar. Door de nieuw geplaatste vloeren werden constructieve problemen ondervangen. Door de kerk open en transparant te houden is het gebouw met zijn gewelven als een eenheid beleefbaar gebleven.

2011: Aan de buitenzijde en de fundering zullen niet veel (herstel)werkzaamheden hoeven plaats te vinden. Wel wordt er een loadingdock toegevoegd waar instrumenten veilig door kunnen worden getransporteerd zonder vocht en temperatuurverschillen. Bij het nieuwe ontwerp wordt de 'tafel/boekenmeubel' uit de centrale ruimte verwijderd zodat de koepelruimte als één geheel gebruikt kan worden als repetitieruimte. Het interieur van de kerk zal hoofdzakelijk in akoestisch en installatietechnisch oogpunt worden verbeterd. Zowel voor geluid naar de omliggende gebouwen als naar de omliggende ruimtes zullen achterzetramen, isolerend glas, klankkaatsers en voorzetwanden worden toegepast. Voor uitvoeringsdoeleinden wordt in de zaal een verdiepte bak gemaakt waarin, behalve zitplaatsen voor ongeveer 200 personen, plaats is voor de luchtinstallatie. Bovenin de koepel komt een truss te hangen voor (theater)verlichting.

Financiering

1992: De bouwsom was € 2.370.000. De ruimtes om de geplaatste 'tafel' werden door het plaatsen van tussenvloeren verbouwd tot kleinschalige kantoorunits die nodig waren voor een sluitende  exploitatie. De opdrachtgever was het AMF.

2011: De bouwsom is € 3.000.000.

Leerpunten

De Majellakerk is een kenmerkend voorbeeld van de bouwstijl van bureau Van Stigt: behoud van de karakteristiek en de stedenbouwkundige context en met zeer bescheiden financiële middelen maximale gebruiksruimte creëren, met respect voor het bestaande gebouw. Daarnaast verhuurconcepten ontwikkelen die passend zijn voor het specifieke gebouw en daarbij verantwoordelijkheid dragen voor alle aspecten. Publieke toegang en levendigheid is echt een vereiste voor dit soort gebouwen en daar moet vooraf goed over worden nagedacht.

Meer informatie